Facebook Twitter youtube
“Үнэ цэнэ”
2016-03-1 өдөр 03:33

10271645_239334373072960_1688584830922616915_n“Үнэ цэнэ”
Телевизийн гэх овог минь…

Ажлаа өгөөд жил гаруй болсон ч телевизийн гэх овог минь одоо ч хэвээрээ, хөдөө гадаа ч тэр, таних танихгүй хүмүүс ч тэр овоглож л байх. Хамт олон, нөхөд маань ч өнөөх л тэнд байснаар минь хандах.
Өнгөрсөн оны 1-р сарын 2-ны бүх нийтийн амралтын өдрөөр яаруу сандруу намайг “буулгасныг” хэн хүнгүй мэднэ. Уг нь 1-р сарын 5-н оны эхний, албан ёсны ажлын өдөр байсан юм. Асуудал шийдэгдсэн ч ажлын эхний өдрийн орой саарал байшингаа зорин очив оо. Антендаа мөргөх гэж, нэг ёсондоо адис авах гэж очсон юм. Тийм их дээдлэл сэтгэл зүрхэнд минь явдгийнх байв. Мөргөөд зогсож байхдаа хүн харчихвий гэж нуугдах маягтай байлаа. Тэгсэн нэг жолоочтойгоо таарчихдаг юм. “Хүүе сайн уу, даргаа? Та … ” гээд л дотночилж, асуусан шинжтэй байхаар нь нэгэнт л тэгж таарсных “Өндөр суваргандаа мөргөж явна, бид чинь сүсэлж мөргөх учиртай юмаа” гэлээ. Тэр үдшийн яриа тэр хавьд хэсэгтээ л ам дамжин явж, “Наранбаатар дарга л ингэж антендаа мөргөнө дөө” гэцгээж байсныг сүүлд нь сонссон юм. Мөргөлгүй яахав. Миний хувьд төгсөх курсийн оюутан шалгуулж тэнцэн орж байснаас хойш хөтлөгч, сурвалжлагч, сэтгүүлч, редактор, ерөнхий редактор, студийн захирал, ерөнхий захирлаар нийтдээ арван есөн жил ажилласан, намайг өсгөж, ургуулж, сургаж, төлөвшүүлсэн газар минь, монголчуудын хувьд оюун сэтгэлгээ соёлын их дэвшил, гэгээрэл болсон суварга минь шүү дээ.

1995 онд төгсөх курсийн оюутан байлаа. Оюутны байрны коридорт байх ганц зурагтыг алдалгүй үзээд байх боломжгүй, зурагт хараад л гиеүрч суудаг төгсөх курсийн хүн ч гэж юу байхав. Нэг өглөө хичээлдээ ирсэн чинь ангийн найзууд Должоо, Өлзий хоёр маань “Зурагтаар телевизийн нэвтрүүлэгч, хөтлөгч шалгаруулж авах зар явсан, чи тэнцэнэ, оч” гэдэг юм. Тэгээд бүртгүүллээ. Шалгаруулах өдөр цагийг зарлав. 12-р сарын 21-ний 11.00-д эхэлнэ гэж байсан ч автобус хүлээсээр байгаад 20 минут хожигдчихлоо. Ямар сайндаа л тэр үеийн автобусны талаар “Тэвчээртэй хүн Телевиз хүлээ, завтай хүн Зайсан хүлээ” гэж үг гарч байхав, хэхэ. Ирсэн чинь надаас бусад нь орчихсон, онцгой обьект руу намайг яагаад ч нэвтрүүлсэнгүй. Харамсаад, аргаа баран холхиж байтал нутгийн нэг ах маань телевизэд ажилладаг нь толгойд харван орж ирж, дуудуулав аа. Америкийн Хуягаа гэж нэршсэн, телевизийн техникч байсан юм. Хэдэн жилийн өмнө өөд болсон доо Хуягаа ах минь. Гомбожав багшийн маань том хүү Ганхуяг ингэж нутгийн дүүгээ телевиз рүү нэвтрүүлж чадсан юм. Ийм тохиолыг ерөөл л гэж хэлнэ дээ, монгол хүн. Ингээд бүртгүүлсэн 67 хүнийг гавьяат Г.Чулуунбат, Б.Хишигээ, Б.Цэенханд, тухайн үед уран сайхны удирдагч байсан найруулагч сахал Энхжаргал гээд жинхэнэ “аймаар” хүмүүс шалгав. Телевизийн салбарт байгаа дөнгүүр найруулагч болгон Энхжаргал гэж хүний гараар орсон шавь нь байдаг юм. Маргааш нь шалгаруулалтын дүнгээ харахаар очиход 67 хүнээс нэгдүгээрт миний нэр жагсаж байх нь тэр. Хөл малгайгүй баярласан даа. Одооных шиг гар утас энээ тэрээ байсан бол хэдэн тийш ярих байсан бол гэж бодогддог юм. Жаахан хоцорсон ч ээж аавдаа дуулгаж, тэд маань хөөр болж, захиж сургаж байлаа. Ингээд Адъяа, Чоглоо, Энх-Амгалан (UBS тв-ийн найруулагч байсан) болон биднээс өмнө шалгуулаад тэнцсэн байсан Ичинхорлоо, Чимгээ бид хэд нэвтрүүлэгч Цэенханд, Хишигээ нараар хичээл заалган, сургалтанд хамрагдсанаар дагалдангийн тушаал гарч, телевизийн хүн болж байлаа. Ингэж л жирийн техникч Хуягаа ахаасаа өөр “арын хаалгагүй” би гэгч хүн телевизийн үе үеийн мундгуудын дунд хүн болж, суралцан өсч өндийж, төлөвшиж, суга суга өссөн юм даа. Тухайн үед эзэмшсэн мэргэжил маань сэтгүүлч биш байсан ч ер нь энд зөвхөн хөтлөгч биш уран бүтээлч, сэтгүүлч байх ёстой юм байна гэж бодож байлаа. Зах зээлд шилжсэн хүнд үеийн эхэнд тэр үеийнхэн “нэрвэгдэж” байсны нэг нь би байсан болохоор гэрээсээ хол, цалин цуухгүй, хотыг нэвт шувт алхаж зорьсон газартаа хүрч явсан үе ч бас бий. Гэхдээ л буцдаггүй, цуцдаггүй, хэзээ үед зогсож л байсан нь миний төдийгүй телевизийн хүний нэг чанар, сэтгэл зүрх юм шүү. Хүүхэд, танин мэдэхүйн редакцид орж “Андууд” нэвтрүүлгийг бас л сайн найруулагчдын нэг Алтансэрээтэй эхлүүлж, “Андууд ирлээ” гэдэг дуутай болж, удалгүй спортын сэтгүүлч болж, 1998 онд монголын телевизийн түүхэнд анхны Өглөөний хөтөлбөрийг нэрт сэтгүүлч М.Банзрагч, С.Мягмар, Д.Батнягт, Т.Эрдэнэцогт (Жижигээ) нартай хамт үүсгэн байгуулж, шанг нь таталцан, бичиж боловсруулж, бас редакторлаж, хөтлөн эхлүүлж байлаа. Гэхдээ санхүүгийн хүндрэлээс болоод 1999 онд хөтөлбөр зогссон. Ийм хүндрэл хаа сайгүй л байж, хаагдаж, хаалгаа барьж байсан түүх монголд бас бий.

Би Өглөө хөтөлбөрийнхөө хажуугаар АСА буюу Арилжаа сурталчилгааны албанд редактораар ажиллаж байснаа цааш үргэлжлүүлсэн. Нэг талдаа аж ахуй, арилжаа, бизнес, маркетинг гэгч зүйлийн хөгжлийн эхэн үед яг дунд нь явж, ажиллаж, гар бие оролцож, хийлцэж, менежмент гээч зүйлийг ойлгож, суралцаж хамт байсан гэсэн үг. Одоогийн үндэсний компаниудын захирлуудтай тэр үед уулзана, ойр харилцана, заримдаа тэд намайг голохгүй зөвлөлдөнө. Өгөөжтэй, сайхан үе шүү, эргэж санахад. Энэ хугацаанд спортын “Аваргууд” гэх мэт нэвтрүүлгүүд санаачлан хийж, баяр наадмын шууд дамжуулалтыг ахлан хариуцаж, баримтат кино хийж амжуулж л явав. Бас ч үгүй нутгаадаа явахдаа ойр зуурхан наймаа хийчихнэ. Цоо шинэ УАЗ фургон авч унаж, дүүгээ жолооны курст суулгаж нутаг явах хүмүүсийг нааш цааш зөөж хөөрхөн юм олдог ч байлаа. Амьдрал зэрэг өрнөөд л байсан гэсэн үг. Телевизийн хүн болчихсон учраас нутгийн мундаг ах нар итгэж, сонгуулийн сурталчилгаанд хүртэл авч явж, чадахаараа л чармайж байлаа. Хорин хэдтэй л хүү байж шүү дээ. Оноотой, алдаатай ч өөрийн гэсэн өсөлт чамлахааргүй л байлаа.

2001 онд РТХЭГ-ын дарга Ганболдын тушаалаар Өглөө хөтөлбөр маань дахин эхлэхээр болж талийгаач Баясаа эгчээрээ удирдуулан, Одончимэг, Адилзаяа, Одонтуяа, Ариунсанаа, талийгаач Эрдэнэтуул болон бусад нөхөдтэйгөө нэгдэн, бид ярилцаж, төлөвлөж, боловсруулж, хэрэндээ л гаднын нэвтрүүлэг үзэн эрэл хайгуул хийцгээж 2001 оны 2-р сарын 15-нд эхний дугаарыг нь ахиад л би хөтлөн эфирт шууд нэвтрүүлж байлаа. Одоо америкт байгаа даа, доктор Л.Амарзаяа бид хоёр хамт хөтөлж байсан юм. Ингэснээр монгол үзэгчид телевизийн өглөөний хөтөлбөрийг тогтмол үзэх болж, бид ч үзэгчдийг сэрээж, сэргээж, эрч хүч өгч, сонин сайхан, гэрэл гэгээтэй мэдээлэл хуваалцах гэж ганц камераа бариад, монтажны ганц компьютерээ тойроод л сэтгэл зүтгэлээ нийлүүлэн пижигнээд л байдаг байлаа. Ингэж би Өглөөгийн Нараа болсон. Ядарч цуцахыг мэдэхгүй, харихыг мартсан, хүсэл мөрөөдөл дүүрэн залуусын сэтгэл зүтгэлийн үр дүн, өгөөж их байлаа. Өнөөдрийн монголын телевизүүдийн өглөөний хөтөлбөрийн үндсэн формат гарсан түүх Өглөөгийн залуустай холбоотой юм шүү. 2002 онд редакцийн дарга болж, хамтрагч нөхдөө ахлан ажиллах боллоо. Өнөөх л пижигнэсэн хэвээрээ, ажлыг умалзуулж байсан даа бид. Хуримаа хийж, өрх гэрийн тэргүүн ч болсон. 2003 онд Ганболд дарга, Энхбат дарга нар телевизийн санхүүгийн ачааллыг бууруулж, ерөнхийдөө чөлөөлөх зорилготойгоор “Гэрэлтэй цонх”, “Өглөө хөтөлбөр” хоёрыг студийн зарчмаар ажиллуулах шийдвэр гаргасан юм. Ингэснээр редакцийн дарга байсан миний албан тушаал студийн захирал болж, уран бүтээл дээр нэмээд аж ахуйн бүх зардал, хүний нөөц, менежмент гээд бүхий л зүйл толгой дээр ирсэн юм. Олон цагаан сар, наадам, шинэ жилийг ажил дээрээ нөхөдтэйгөө, хамт олонтойгоо өнгөрөөж, “Замд гаръя”, “Кадр”, “Тавтай морил” гээд том нэвтрүүлгүүдийг санаачлан хийцгээж, ой тохиоход баярлахаасаа илүү уран бүтээлээ л үзэгчдэд барихаар мэрийж сууцгаасан даа. Бас студиэ үе үе шинэчлэн тохижуулж, хөтөлбөрөө шинэчлэх гээд л нэлээн сууцгаана. Золоо ахтай зөвлөлдөж, ярилцаж, төлөвлөж, боловсруулж байсан минь ч бий. Ийм л, их ажлын үед хань минь хэдэн халуун сав бууз, хоол, цай бариад ирж байсан үе олон. Энэ мэт үеүдэд нойроо мартаж явсан үе бишгүй. Ямар сайндаа үсээ засуулж байхдаа хөлс цуваад л унтчихдаг байлаа шүү. “Марал” салоны захирал Энх-Эрдэнэ эгч сүүлдээ мэддэг болчихсон, хүнээр толгойг минь түшүүлж байгаад засдаг болсон байсан. Сэрэхэд толгойн хоёр талаас түших маягтай нэг нь барьчихсан байдаг байв. Телевизийнхээ ажилд тэгтлээ итгэж үнэмшиж, дурлаж, зүтгэж, мэтгэж явжээ. “Өглөө хөтөлбөр” студи техник технологийн хувьд ч, хүний нөөцийн хувьд ч, уран бүтээлийн чанар чансааны хувьд ч улам чангарч, чанаржиж дориун гээчийн продакшн болчихсон. Шинэ цагийн хандлага, өнгө аяс, эрэлттэй зэрэгцэх гэж бүх талаар л зүтгэж байлаа. Дөнгүүр уран бүтээлч, хөтлөгч, сэтгүүлч, найруулагч нар тэндээс гараатай, нэгэн үеийг хамтдаа бүтээж, танигдсанаар Өглөөгөөрөө би бахархдаг. Цаг хугацаатай хамт өсч байсан даа талархдаг. Хувийн, гэр бүлийн аж ахуй маань ч зэрэг л өсч байсан. Тавилгын үйлдвэрлэл рүү ч ороод явчихав. Өөрийн гэсэн байртай, шинэ сайхан техниктэй үйлдвэрээ нээн, ашиглалтад оруулж анд нөхөд, ахан дүүс минь тэр баярыг хуваалцаж байлаа.

ОНРТ-ийн тухай хууль батлагдсан 2005 онд телевизийн 38 жилийн ой тохиосон юм. Тэр ойг байгууллагаа сурталчилъя, түүхээ ч давхар сөхөж, үзэгч олон нийт рүү даацтайхан чиглэе гэж хурал дээр ярьцгаав. Куланда дарга биднийг цуглуулж ярилцацгаасны хажуугаар, надад ойн ажлыг хариуцуулав. Ингээд юу хийж болох талаар судалж ярьцгааж байх зуурт Гүрээ ах “Манай энэ байшинг нэг их олон лам буудаж алсан газар барьчихсан юм гэсэн. Манайхнаас ч олон хүн “явах” юм” гэж санаа өгсөн маягтай юм хэлсэн нь толгойд “тог” гээд буугаад явчихав. Радио, телевиз рүү оруут үүдний цэлгэр хэсэг нэг л цулгуй, мэдээллийн газрын “агаар”-гүй, өнгө нэг л тааруу санагддаг байв. Тэр хэсгийг тохижуулж, “агаар” оруулахаар шийдэж, олон сувгууд зэрэг гарч байх зурагтуудыг байрлуулахаар боллоо. Шинэхэн үйлдвэрийнхээ шидийг телевиздээ үзүүлж, зураг гарган, зурагтаас бусад тохижилтын зардлыг нь хувиасаа хариуцан тавиур хийж, тэр хавийн орчныг бүрдүүллээ. Олон хөтлөлт, лидийг сэтгүүлчид тэнд хийж, яриа авч, орж гарсан хүмүүс зураг хөрөг авахуулдаг байлаа. Басхүү тэр ойн үзэгчидтэйгээ хуваалцах хамгийн том ажил болгож, тайз, дэлгэцэнд зориулсан “Эфир – 38” шоу концерт, хүндэтгэлийн заллага, уулзалт, гэрэл зургийн үзэсгэлэн гэсэн цогц үйл ажиллагааг санаачлан зохион байгуулж, Улаанбаатар паласын их танхимаас шууд дамжуулсан нь телевизийн түүхэнд шинэ хуудас болон бичигдэж үлдсэн байгаа. Телевиз маань их хүндтэй, залуус бид дайчин, шижигнүүр. Монголчууд тэр нэгэн үдшийг шинэ өнгө аястай, дуулиантай, түүх дурсамж, соёл гэгээрэл, хөгжил цэнгэлтэй, хүндэтгэлтэй сайхан өнгөрүүлсэн билээ. Гүрээ ах үгийг нь бичиж, будаг нь ханхалсан залуухан хөгжмийн зохиолч Батхуяг аялгууг нь бүтээж, телевизийн гэгдэх сайхан дуу хамаг л одуудын дуулснаар тэр үдэш үзэгчдэд хүрсэн. Хэсэгтээ л эфирээр явдаг байлаа. Мөн Гүрээ ахын хэлсэн санаанаас үүдэн телевизийн зураач СГЗ Ж.Вандандорж ахаар Янжинлхам бурхан бүтээлгээд, Чойжамц хамбыг залж авчран равнай хүртээлгэж, бид мөргөдөг болсон.
Шинэ батлагдсан хуулийн дагуу манай РТХЭГ Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг биш олон нийтийнх болж байгаагаараа дэвшилттэй, нөгөө талдаа шилжилт, шинэ сэтгэхүйд хаа хаанаа бэлэн биш, ойлголтгүй шахам нөхцөлд бэрхшээлтэй байв. Нэг л үймээнтэй болсон юм даг. Бүх л уран бүтээл зогсож, уран бүтээлчид холхиж, шинэ телевизүүд рүү “урваж”, эфирийн цагийг алтан фонд нөхөж, телевиз эзгүйрч, нүдэн дээр бишдэж байлаа. Заримдаа ч бүр гайхширна. Нөхөдтэйгөө ярилцана. Бидний яриа эцэстээ “Хэзээ үед л гаднаас нэг бурхан залагдсан аятай нөхөд даргаар ирж байх юм. Тэртусмаа одоо бол энэ тогоон дотроос, тэртусмаа бидний үе л энэ шилжилтийг голтойхон авч явах нь тодорхой юм байна” гэдэг дүгнэлтэн дээр нэгддэг байв. Сүүлд дуулахнээ, тухайн үед МҮОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөл ч хоёр дахь ерөнхий захирлыг сонгон шалгаруулахдаа хэдэн зарчим дээр тохирсон юм билээ. “1-рт тогоон дотроос нь, 2-рт залуу хүнийг, 3-рт удирдах ур чадварыг харгалзана” гэсэн зарчмын шалгууруудад сонгон шалгаруулалтанд оролцогсдоос би дөхсөн юм даг уу даа, сонгогдсон юм. Бас л сүүлд сонсож байхад Үндэсний зөвлөл хамт олон дотор судалгааг чамгүй идэвхтэй явуулж байсан юм гэдэг. Өнөөдрийг хүртэл дотроосоо дэвшиж радио, телевизийг удирдсан нь Ц.Мөнхтөр дарга бид хоёр л байна. Миний хувьд Өглөө хөтөлбөр студийг удирдаж байсан маань радио, телевизийг удирдах суурь туршлага болсон. Жижиг нэгжээс томруулж харахад олон зүйлийг хийж болно гэж үзсэн. Тийм ч учраас мөрийн хөтөлбөр боловсруулан үзээд алдсан хэрэг. Тухайн үед задгай, замбараагаа алдсан, бутархай байдал хумигдаж, цэгцэндээ, горимондоо орж тогтворжих нь чухал байсан учраас ажлаа аваад хамгийн түрүүнд анхаарлаа тэр зүйлд шуурхай хандуулснаар эргээд төдөлгүй эмхэрсэн. Дараагийн чухал асуудал бол МҮОНРТ-ийн хамт олон маань хуулиа ойлгож, хил хязгаарыг давахгүй ёс зүйтэй, үндэсний суурь соёл, хандлага, оюун сэтгэлгээг алдалгүй залгамжлан хүргэгч, түгээгч байх нэгэн зүг чигийг барих ёстой байсан. Тодруулбал, ОНРТ нь шуугиан таригч, талцуулан хуваагч биш, хэн нэгний болон хэсэг бүлэг хүмүүсийн ашиг сонирхлыг илэрхийлэгч биш, бодит мэдээллээр л олон нийтийг хангах ёстой газар, энэ дэг соёл дотор бид амьдрах ёстой гэсэн үг. Энэ зарчмаа бодлогын хувьд барьж, ерөнхий удирдлагаар хангаж дэмжихэд л манайхан сенсаци хөөж “хуурнин шуугиад” байхгүй ажиллаж л байдаг хүмүүс. Мэдээж радио, телевиз гэсэн хоёр салбарын хувьд удирдаж байгаа хүнээс, шат шатнаас хамаарах зүйл их бий л дээ. Цаашлаад энэ бүхэнтэй зэрэгцэн ажиллах орчныг сайжруулах, авто парк шинэчлэх, техникийн шинэчлэл хийх, 2-р сувгийг нээж, үйл ажиллагааг нь тогтворжуулах, радиогийн 3-р сувгийг нээж эхлүүлэх зэргээр санаачилсан ажил, мөрийн хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж ч чадсан. Онцгойлон миний хувьд ажиллагсдын нийгмийн асуудал дунд хамгийн чухал нь болох орон сууцжуулах ажлыг сэтгэлдээ багтааж явсаар хийсэндээ их баяртай, өег явдаг юм. Одоо ч тэр ажил үргэлжилж байх учиртай. Ингээд л дээрээс ирсэн “шахаануудтай” тулахдаа тулж, үзэхдээ үзэлцсээр есөн жилийн хугацаанд хамт олон, бид бүгдээрээ шилжиж чадсан байсан. Л.Мөнхтөр намартаа “Ургацын далай”-гаа давалгаалуулж, радиогийнхон маань хөдөө, гадаа давхисаар л, “Таван эрдэнэ” эгшиглэж монголын хөдөөд хавар дэлгэрч, урин цаг наашилсныг дуурсган, цагийн хатууд ч малчны хотноос, хөдөөгийн суурингаас сурвалжилсаар л. Телевизийнхэн маань баруун зүүн хязгаараас “Алтан язгуур”-аа бэлдэж, “Эргэх дөрвөн цаг”-аа үзүүлж, “Удмын алтан хэлхээс”-ээ бичиж, “Уриншаас ургац” хүртэл уран бүтээлчид тариан талбайд ажиллаж, “Төл таван эрдэнэ” нүүдэлчин ахуйгаа харуулж, амжилт ололтоор нь бахдаж байв. Нэвтрүүлгийн сүлжээнд тогтмол явж байсан олон нэвтрүүлгээс, үүргээ биелүүлсэн олон төслүүдээс хэдхэнийг онцлон дурдахын учир нь үндэсний соёл урлаг, зан заншил, хөдөөгийнхний аж амьдрал, ахуй, тариаланчдын жаргал зовлонг бид л үзүүлэх үүрэгтэй байсных. Хүн амын ихэнх нь хотод суурьшсанаас хурдтай, сенсацитай зүйл нэхэж шүүмжилж байсан ч энэ бүхнийг биднээс өөр хэн үзүүлэх билээ. Хэн олон нийтийн дуу хоолой, бодит зураг нь байх билээ. Гаднын олон нийтийн сувгуудыг судлахад тухайн улсдаа ОНРТ нь “уйтгартай” гэж шүүмжлэгддэг ч үндэсний болоод олон нийтийн гэсэн үндсэн зорилго үүргээ тэд л барьсаар байдаг юм билээ. Манайхаар үндэсний олон ангит кино хэсэг л шуурч, жүжгүүд гарч, баримтат кинонууд хийгдэж байсан. Энэ мэтчилэн цааших замдаа итгэл төгс байцгаасан юм шүү. Гэтэл юу юугүй түмний өмнө “замаа алдсан архичид” гэж “цоллуулсан”, манайхан ч юу юугүй босдог дээрээ тулсан. Аргагүй шүү дээ. Үнэндээ 2007 онд оффисыг засварлахдаа чухалчлан тооцсон хоёр зүйл нь уухгүй, ажил цалгайрахгүй байх явдал байсан юм. Ийм учраас уран бүтээлчдийн өрөөнүүдийг “шилэн хорго” (манайхан тэгж нэрлэдэг) болгосон. Нэг ёсондоо шилэн хана өөрөө автомат хяналт, хамжаарга болсон. Өөрсдөд нь ямар тэгж хэлэлтэй биш. Ер нь ч хандлага өөрчлөгдөөд л байсан юм чинь. Дэг журам сайжирна, ажил хариуцлагатай, за тэгээд наад зах нь бие засах газрын цэвэр байдал дээрдэнэ гээд сайн нөлөө чамлалтгүй гарна. Айл гэрээр зүйрлэж бодоход л өрхийн тэргүүнд аж ахуй, соёл хэвшлийн том бага бүх зүйл хамаарч харагдаж байдаг. Тэгээд ч суурин соёлын хамгийн чухал үзүүлэлт нь бие засах газар гэдгийг хэн чиг л мэднэ. Ямар сайндаа л англиар бие засах газрыг restroom гэх вэ дээ. Амрах амсхийх гэдэг утга байдаг. Бохир болхи байх ёсгүй гэсэн үг. Тийм учраас “00-д мөнгө үрлээ” гэх жиг жуг яриаг авч хэлэлцэлгүйгээр “наад захын энэ мэт соёл, тав тухаас хүмүүжих ёстой” гэж үзээд хэдэн 00-ыг ахин дахин засуулж байлаа. Жижиг хэрнээ том соёл, тав тухыг тооцоолж л байсан минь тэр. Үйлчлэгч нар маань ч ариун цэврийг бүрэн гүйцэд манадаг болсон.
Намайг ажлаа өгөхөд Радио, телевиз техник, аж ахуйн хувьд асуудалгүй болж үлдсэн. HD форматад шилжихэд бэлдэж, техник технологи аль алиныг нь чамгүй базаасан, жаахан хөдлөхөд л болохоор байсан. Одоо ч болоогүй л байна. Юунаас хамаараад болж өгдөггүй нь гайхмаар.

Есөн жил удирдан ажиллахад дандаа дардан, үргэлж санаснаар бүх ажил болоод бүтээд байгаагүй ч хийнээ гэсэн итгэл – зүтгэл, одоо ч намайг овоглосоор байгаа энэ том хүчирхэг байгууллага, хүчтэй туршлагатай баг байсан юм. Хэзээ ч хэний ч өмнө тоочиж “гонгинож” явсангүй, магадгүй их амархан харагдаж, санагдаж байсан байж мэднэ. Гэхдээ ил далд, том жижиг бэрхшээл, асуудал тасардаггүй байлаа. Хараат бус байдалд халдах санаархал – оролдлого, улс төрийн дарамт, шахалтаас болж хэн бүхэнтэй л үзэж тарж, өс хонзон барилдах бол энүүхэнд. Арчаад хаях, эрх зоргоороо МҮОНРТ-ийг “эдэлж” байх хүсэл “тачаалын” бай болж, хамт олны болон бүх л асуудлын бамбай байх амар биш л дээ. Хүн л юм хойно бухимдана, стресс гээчтэй чинь тулна. Тэглээ гээд нугарч байсангүй, асах бамбар нь байх гэж л хичээж ажилласан, энэ бүхэн ердөө хариуцлага л байсан. Хуулийн дор байсан учраас хэнээс ч айж цочиж байсангүй. Хуулийн дээр гарах гэсэн хэн нэгний тулгалтанд барьдаг хариу бол ОНРТ-ийн тухай хууль л байлаа. Гэхдээ болж байсан юм шиг хэрнээ болохгүй байсан хуулийн гажуудал өнгөрсөн жилийн төсвийн таналтаар бүрэн тодорхой болсон. Эрх баригчидтай “тулж” байсан үе бий ч аль нь ч тэгтлээ төсвөөр боомилж, дарамталж байгаагүй. Хараат бус байдалд дургүй нь хүрсэн “хэн нэгэн” эрх баригч шууд нөлөөлж чадаж байгаа нь яагаад ч байж болохгүй зүйл. Угтаа төсвөөс санхүүжих нь, бас дээрээс “цэнэгтэй” хүмүүс удирдах нь өөрөө болохгүй болчихож байгаа юм. Тэгэхээр энэ хуулийг шинэчлэх хэрэгтэй болж таарч байгаа юм.

Телевизийн гэх овог минь хэвээрээ, радио телевизийнхэн маань талархах нь, хандах нь, тэр битгий хэл намайг өөрсдийнх нь төлөө явсангүй, дуугарсангүй гэж гомдол мэдүүлсэн хэвээрээ. Жирийн иргэн хүртэл асуудлаа тоочиж, хөндөх сэдэв өгч л байх. Ярих, дуугарах юм их бий. Гэвч ярих цаг бишгүй юм чинь. Дурдах, бичих юм дуусахгүй.

Энэ бүх хугацаанд, энэ бүх зүйлээс маш ихийг сурч, өсч чадсан учраас таагүй төгсгөлөөс нь ч сайн туршлага л авч үлдэх гэж оролдсон. Хамтдаа л байсан хамт олондоо талархаж, өндөр суварга минь өнөд л өөдөлж байгаасай гэж бодох юм даа.

Үргэлжлэл бий…

 
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.


Сэтгэгдэл
  1. JZ7UHa Tremendous issues here. I am very glad to see your article. Thank you so much and I am looking forward to contact you. Will you please drop me a mail?

  2. I will right away clutch your rss feed as I can not find your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you ave any? Kindly permit me recognize in order that I may subscribe. Thanks.

  3. Wonderful article! We will be linking to this great article on our site. Keep up the good writing.

  4. Looking forward to reading more. Great blog article.Much thanks again. Awesome.

  5. Yeah bookmaking this wasn at a high risk decision great post!.

  6. Some genuinely good articles on this internet site, thanks for contribution.

  7. So why you dont have your website viewable in mobile format? Won at view anything in my own netbook.

  8. Yeah bookmaking this wasn at a risky conclusion great post!.

  9. This awesome blog is no doubt entertaining as well as diverting. I have found many handy tips out of this blog. I ad love to come back again and again. Thanks a lot!

  10. It seems too complicated and extremely broad for me.

  11. Whoa! This blog looks just like my old one! It as on a entirely different subject but it has pretty much the same page layout and design. Great choice of colors!

  12. Luo the wood spoke the thing that he or she moreover need to

  13. Im thankful for the blog article.Thanks Again. Keep writing.

  14. Looking forward to reading more. Great blog post.Much thanks again. Want more.

  15. If I publish my articles to my school paper are they copyrighted or do I have any ownership over them?

  16. Woh I like your posts, saved to my bookmarks!

  17. Fantastic blog article.Much thanks again. Much obliged.

  18. wow, awesome blog post.Much thanks again.

  19. Im grateful for the article.Thanks Again. Keep writing.

  20. Red your website post and loved it. Have you at any time believed about guest posting on other related blogs similar to your site?

  21. Im thankful for the post.Much thanks again.

  22. Major thankies for the blog post.Thanks Again. Want more.

  23. Marvelous, what a blog it is! This web site provides helpful information to us, keep it up.

  24. These are in fact wonderful ideas in regarding blogging.

  25. It as best to take part in a contest for probably the greatest blogs on the web. I will advocate this web site!

  26. I think you have mentioned some very interesting points, thankyou for the post.

  27. Google

    Here is an excellent Blog You may Uncover Intriguing that we encourage you to visit.

  28. Looking at this article reminds me of my previous roommate!

  29. I was able to find good information from your articles.

  30. The MLS Finder

    [...]please take a look at the web-sites we comply with, such as this one, because it represents our picks from the web[...]

  31. phase I take care of such information a lot. I used to be seeking this certain info for a long time.

  32. Thanks for the blog post.Much thanks again. Awesome.

  33. You made some good points there. I did a search on the subject matter and found most persons will approve with your website.

  34. tanie noclegi gdansk

    [...]one of our guests not long ago proposed the following website[...]

  35. back links

    [...]check beneath, are some entirely unrelated web sites to ours, however, they may be most trustworthy sources that we use[...]

  36. Im grateful for the article. Will read on…

  37. Very good blog! Do you have any hints for aspiring writers? I am hoping to start my own site soon but I am a little lost on everything.

  38. Say, you got a nice blog post.Much thanks again. Great.

  39. Yeah bookmaking this wasn at a risky decision outstanding post!.

  40. gourmet coffee

    [...]here are some links to sites that we link to since we feel they may be worth visiting[...]

  41. Thanks again for the article post. Great.

  42. kona coffee

    [...]Here is an excellent Blog You might Uncover Intriguing that we Encourage You[...]

  43. Very neat blog article.Thanks Again. Great.

  44. It absolutely usefful and iit has helped me out loads.

  45. kona coffee

    [...]that could be the end of this report. Here you’ll uncover some websites that we feel you will enjoy, just click the links over[...]

  46. Chicago Business

    [...]we came across a cool site that you just may well enjoy. Take a appear should you want[...]

  47. http://expressen.se

    [...]here are some hyperlinks to websites that we link to for the reason that we believe they may be worth visiting[...]

  48. Gas

    [...]Every once inside a while we pick out blogs that we read. Listed below are the most up-to-date web sites that we decide on [...]

  49. huawei phones

    [...]we came across a cool web page which you may appreciate. Take a appear in case you want[...]

  50. web site

    [...]below you will discover the link to some web-sites that we think it is best to visit[...]

  51. Free Mystery Games

    [...]check below, are some absolutely unrelated internet sites to ours, nevertheless, they’re most trustworthy sources that we use[...]

  52. best credit repair solutions online

    [...]one of our guests a short while ago suggested the following website[...]

  53. Tarot

    [...]that will be the finish of this report. Right here you’ll come across some web sites that we feel you’ll enjoy, just click the hyperlinks over[...]

  54. http://www.peaberrybean.com

    [...]Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated data, nevertheless genuinely worth taking a search, whoa did one particular understand about Mid East has got a lot more problerms at the same time [...]

  55. http://vlt.se/

    [...]The info mentioned in the report are a number of the top available [...]

  56. coffee

    [...]we like to honor lots of other web websites on the net, even if they aren’t linked to us, by linking to them. Beneath are some webpages worth checking out[...]

  57. kktc üniversite

    [...]Wonderful story, reckoned we could combine some unrelated information, nonetheless genuinely worth taking a search, whoa did 1 understand about Mid East has got far more problerms too [...]

  58. melt pump manufacturer

    [...]Sites of interest we have a link to[...]

  59. car washing san diego

    [...]Here are some of the internet sites we recommend for our visitors[...]

  60. peaberry coffee

    [...]just beneath, are a lot of completely not connected web pages to ours, nonetheless, they may be surely worth going over[...]

  61. Agen Bola

    [...]that is the end of this article. Here you will uncover some web sites that we consider you’ll enjoy, just click the links over[...]

  62. how to make money

    [...]Sites of interest we have a link to[...]

  63. free slots no

    [...]Sites of interest we’ve a link to[...]

  64. Very good article post.Thanks Again. Great.

  65. free slots with bonus rounds

    [...]very few internet websites that happen to become in depth below, from our point of view are undoubtedly nicely worth checking out[...]

  66. Fun88 China

    [...]below you’ll come across the link to some sites that we consider you should visit[...]

  67. http://www.best-coffee-inc.com

    [...]check below, are some completely unrelated internet sites to ours, having said that, they may be most trustworthy sources that we use[...]

  68. Im obliged for the blog article.Much thanks again. Much obliged.

  69. لينوفو

    [...]please stop by the web-sites we stick to, such as this a single, because it represents our picks through the web[...]

  70. whole coffee beans

    [...]Here are some of the websites we advise for our visitors[...]

  71. outdoor décor

    [...]we came across a cool internet site that you just may well take pleasure in. Take a look in case you want[...]

  72. app maker free

    [...]below you will discover the link to some sites that we consider you should visit[...]

  73. Handy Reparatur

    [...]please visit the sites we follow, which includes this a single, as it represents our picks from the web[...]

  74. email processor

    [...]Here is a superb Blog You may Come across Interesting that we Encourage You[...]

  75. 7 color shower

    [...]we came across a cool web page that you could take pleasure in. Take a look for those who want[...]

  76. work at home jobs

    [...]very handful of sites that transpire to be comprehensive below, from our point of view are undoubtedly very well worth checking out[...]

  77. I need to start a free website and need information on where to go to get it started. Any info about starting a website is welcome!.

    http://toolmart.eu/eng_m_Cutting-Tools-166.html

  78. viagra

    [...]Here is a good Blog You might Come across Fascinating that we Encourage You[...]

  79. wow, awesome article. Will read on…

  80. Jaydani

    [...]the time to read or go to the content or web sites we’ve linked to below the[...]

  81. Google

    Please check out the sites we stick to, like this one particular, as it represents our picks through the web.

  82. ra book

    [...]Here are a few of the web sites we advise for our visitors[...]

  83. Awesome article.Much thanks again. Great.

  84. Best Companies

    [...]please visit the web-sites we comply with, which includes this one particular, because it represents our picks in the web[...]

  85. プラセンタ

    [...]Here is a superb Weblog You may Obtain Fascinating that we Encourage You[...]

  86. プラセンタ

    [...]please check out the web-sites we adhere to, including this one particular, because it represents our picks in the web[...]

  87. インフルエンザ

    [...]Sites of interest we have a link to[...]

  88. インフルエンザ

    [...]here are some links to internet sites that we link to for the reason that we believe they’re worth visiting[...]

  89. UPS

    [...]Every as soon as inside a even though we pick blogs that we study. Listed below are the latest web sites that we select [...]

  90. Lxchat android chat app

    [...]please check out the sites we follow, like this a single, as it represents our picks in the web[...]

  91. encontrar más información

    [...]The info mentioned in the article are a number of the most effective available [...]

  92. cats

    [...]Here are a number of the sites we recommend for our visitors[...]

  93. Humans

    [...]Here are a few of the web-sites we suggest for our visitors[...]

  94. Diy Home Energy System Review

    [...]The data mentioned inside the post are a few of the very best accessible [...]

  95. Who is David Miscavige?

    [...]Every once in a while we opt for blogs that we study. Listed below are the newest internet sites that we select [...]

  96. best g spot toy

    [...]Here is a superb Weblog You may Uncover Interesting that we Encourage You[...]

  97. i need to work from home

    [...]below you’ll find the link to some web pages that we think you ought to visit[...]

  98. Las Vegas PRP Hair Treatment

    [...]one of our guests lately encouraged the following website[...]

  99. Cleanse detox

    [...]check below, are some completely unrelated internet sites to ours, nonetheless, they may be most trustworthy sources that we use[...]

  100. 10 Minute Fat Loss Review

    [...]one of our guests not too long ago suggested the following website[...]

  101. Drug rehabilitation

    [...]Sites of interest we have a link to[...]

  102. Most items $ 0.1

    [...]here are some links to sites that we link to simply because we consider they’re worth visiting[...]

  103. Hotwire Hotels

    [...]one of our guests lately suggested the following website[...]

  104. Starwood Hotels

    [...]Sites of interest we’ve a link to[...]

  105. Gratis Descargar Para Windows

    [...]we came across a cool site that you just may well get pleasure from. Take a look if you want[...]

  106. David Miscavige

    [...]Every after in a though we pick blogs that we study. Listed beneath would be the most up-to-date web-sites that we choose [...]

  107. Brain

    [...]below you’ll locate the link to some internet sites that we think you need to visit[...]

  108. best nipple toys

    [...]please pay a visit to the web pages we adhere to, which includes this one, because it represents our picks in the web[...]

  109. responsive website design

    [...]Sites of interest we have a link to[...]

  110. STREAMING

    [...]Here is a superb Blog You may Discover Interesting that we Encourage You[...]

  111. penny auctions uk

    [...]one of our visitors recently suggested the following website[...]

  112. European River Cruises

    [...]one of our visitors just lately encouraged the following website[...]

  113. Information technology Saudi arabia

    [...]Every after inside a though we decide on blogs that we read. Listed beneath would be the latest web-sites that we pick [...]

  114. Drug

    [...]one of our guests lately proposed the following website[...]

  115. Good !|Cool! I love your this bolg.
    Cheap NBA 2K17 MT http://chatchatty.com/blogs/206/1309/a-fan-customize-court-and-uniforms-for-every-worlds-team-in-nba

  116. Trenda

    [...]one of our visitors just lately proposed the following website[...]

  117. Thrusting Vibrators

    [...]The data mentioned in the post are a few of the most effective available [...]

  118. games for android

    [...]very couple of sites that transpire to be detailed beneath, from our point of view are undoubtedly properly worth checking out[...]

  119. download android games

    [...]one of our guests a short while ago encouraged the following website[...]

  120. masturbation

    [...]one of our guests not long ago suggested the following website[...]

  121. youtube for pc

    [...]please visit the websites we follow, like this one particular, because it represents our picks through the web[...]

  122. mdansby

    [...]one of our visitors lately recommended the following website[...]

  123. Buy Email Database India

    [...]please check out the web sites we comply with, like this a single, as it represents our picks in the web[...]

  124. entertaiment news

    [...]Here is a good Blog You may Come across Intriguing that we Encourage You[...]

  125. Deluxe G-Spot Vibrator

    [...]please visit the web-sites we follow, including this a single, because it represents our picks from the web[...]

  126. adamo video card

    http://www.parts-dell.cc/product-detail/genuine-rm110-h255e-01-255w-dt-power-supply-for-dell-optiplex-760-780-960-dt

  127. pokemon go free download

    [...]Every when inside a though we pick out blogs that we read. Listed below would be the latest sites that we pick [...]

  128. email processing 4 cash reviews

    [...]Here is a superb Weblog You might Discover Interesting that we Encourage You[...]

  129. Equipment Surplus

    [...]Every after inside a even though we decide on blogs that we read. Listed below are the latest websites that we pick [...]

  130. hawaiian coffee gourmet

    [...]please take a look at the web sites we comply with, such as this one, as it represents our picks from the web[...]

  131. coffee beans kona

    [...]very couple of web-sites that occur to become in depth below, from our point of view are undoubtedly properly worth checking out[...]

  132. pure kona

    [...]Here is a good Weblog You may Discover Exciting that we Encourage You[...]

  133. screen

    [...]Here are some of the internet sites we advise for our visitors[...]

  134. 7K6kP1 http://www.FyLitCl7Pf7ojQdDUOLQOuaxTXbj5iNG.com

  135. 100% kona

    [...]we prefer to honor quite a few other world wide web sites around the web, even when they aren’t linked to us, by linking to them. Beneath are some webpages worth checking out[...]

Сэтгэгдэл бичих

Холбоотой мэдээ